อวนผี (Ghost Net) คืออวนและเครื่องมือประมงที่ถูกทิ้งหรือหลุดหายในทะเล แล้วยัง “จับสัตว์” ต่อไปเรื่อย ๆ ทั้งที่ไม่มีใครเป็นเจ้าของ มันคือขยะพลาสติกที่อันตรายที่สุดในมหาสมุทร เพราะมันฆ่าได้ต่อเนื่องนานหลายสิบปี
อวนผี คืออะไร
อวนผี หรือ Ghost Net เป็นส่วนหนึ่งของสิ่งที่เรียกว่า ghost gear คือเครื่องมือประมงที่ถูกทิ้ง สูญหาย หรือหลุดจากเรือ เช่น อวน แห ลอบ เบ็ดราว และเชือกไนลอน
สิ่งที่ทำให้อวนผีต่างจากขยะทะเลชิ้นอื่นคือ มันยังทำงานตามหน้าที่เดิมของมันอยู่ อวนที่ลอยอยู่กลางน้ำหรือเกี่ยวอยู่กับแนวปะการังยังคงดักจับปลา เต่า และสัตว์ทะเลได้เหมือนตอนที่ชาวประมงใช้งาน ต่างกันแค่ไม่มีใครมากู้ขึ้นมา สัตว์ที่ติดจึงตายคาอวน แล้วซากของมันกลายเป็นเหยื่อล่อสัตว์ตัวถัดไปเข้ามาติดซ้ำ เป็นวงจรที่หมุนไม่จบ
เพราะอวนสมัยใหม่ทำจากไนลอนและโพลีเอทิลีน ซึ่งไม่ย่อยสลาย อวนผีหนึ่งผืนจึงจับสัตว์ต่อได้ นานหลายสิบปีจนถึงหลักศตวรรษ
ตัวเลขที่ต้องรู้เกี่ยวกับอวนผี
- มีเครื่องมือประมงถูกทิ้งลงทะเลราว 500,000 – 1 ล้านตันต่อปี ทั่วโลก
- ghost gear คิดเป็นสัดส่วนสำคัญของขยะพลาสติกในมหาสมุทร และถูกจัดว่าเป็นขยะทะเลที่อันตรายถึงชีวิตมากที่สุด
- มีรายงานว่าอวนผีทำให้สัตว์ทะเลติดกับ บาดเจ็บ และตาย มากกว่า 136,000 ตัวต่อปี เฉพาะกลุ่มแมวน้ำ สิงโตทะเล และวาฬขนาดเล็ก ยังไม่รวมเต่า ปลา และนกทะเล
ทำไมอวนผีถึงอันตรายต่อเต่า ปลา และปะการัง
เต่าทะเล
เต่าทะเลต้องขึ้นมาหายใจที่ผิวน้ำ เมื่อครีบติดอวน มันจะดิ้นจนพันแน่นขึ้นเรื่อย ๆ และจมน้ำตาย ตัวที่รอดมักเสียครีบไปข้างหนึ่ง ทำให้ว่ายน้ำหาอาหารไม่ได้อีก ในทะเลอันดามันซึ่งเป็นแหล่งวางไข่สำคัญของเต่ากระและเต่าตนุ อวนผีจึงเป็นภัยโดยตรง
ปะการัง
อวนที่ถูกคลื่นพัดไปคลุมแนวปะการังจะครูดหักกิ่งปะการังทุกครั้งที่กระแสน้ำเคลื่อน และบังแสงจนปะการังฟอกขาว แนวปะการังที่ใช้เวลาโตหลายสิบปีอาจพังในไม่กี่เดือน กระทบทั้งระบบนิเวศและการท่องเที่ยวดำน้ำ
แตกตัวเป็นไมโครพลาสติก
อวนไนลอนที่แช่น้ำเค็มและโดนแดดจะเปื่อยยุ่ยเป็นเส้นใยเล็ก ๆ นับล้านเส้น กลายเป็น ไมโครพลาสติก ที่เข้าสู่ห่วงโซ่อาหารและกลับมาถึงจานอาหารของเรา อวนผีจึงไม่ได้ฆ่าแค่สัตว์ทะเล แต่ตามมาถึงคนด้วย
ทำไมชาวประมงถึงทิ้งอวน
ประเด็นนี้ต้องพูดตามความจริง ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากความมักง่าย แต่เกิดจากเงื่อนไขที่ไม่มีทางเลือก
- อวนขาดหรือติดหิน ระหว่างทำงาน กู้คืนไม่ได้ ต้องตัดทิ้งเพื่อความปลอดภัยของเรือ
- พายุและคลื่นแรง พัดอวนหลุดจากจุดที่วางไว้
- อวนเก่าหมดอายุแล้วไม่มีที่ทิ้ง ท่าเรือหลายแห่งไม่มีจุดรับอวนเก่า และไม่มีใครรับซื้อ การเอากลับเข้าฝั่งจึงมีแต่ต้นทุน
ข้อสุดท้ายคือหัวใจของปัญหา ตราบใดที่อวนเก่า “ไม่มีมูลค่า” มันก็จะจบลงในทะเลเสมอ ทางแก้จึงไม่ใช่การตำหนิชาวประมง แต่คือการทำให้อวนเก่ามีราคา
ocyco เปลี่ยนอวนผีเป็นอะไรได้บ้าง
ocyco ทำงานกับชุมชนชายฝั่งกระบี่และอันดามัน โดยรับซื้ออวนเก่าและเชือกประมงจากชาวประมงและผู้เก็บขยะ ในราคาที่คุ้มค่ากว่าการทิ้ง นี่คือหลักการเดียวกับ Ocean Bound Plastic (OBP) คือดักไว้ก่อนที่มันจะลงทะเล ไม่ใช่ตามไปงมทีหลัง
อวนที่รับมาจะถูกทำความสะอาด คัดแยกชนิดเส้นใย แล้วเข้าสู่ กระบวนการรีไซเคิลของ ocyco ก่อนขึ้นรูปเป็นสินค้าใน Ghost Net Collection เช่น พวงกุญแจจากอวนผี และพวงกุญแจจากเชือกประมง ซึ่งแต่ละชิ้นตรวจสอบย้อนกลับได้ว่าอวนมาจากไหน ใครเป็นคนเก็บ
ผลลัพธ์คือ อวนหนึ่งผืนที่ควรจะไปจบชีวิตเต่าในทะเล กลายเป็นของที่ระลึกที่มีเรื่องราว และเป็นรายได้ของชุมชนแทน
เราช่วยลดปัญหาอวนผีได้อย่างไร
- สนับสนุนสินค้าที่ทำจากอวนผีจริง และตรวจสอบที่มาได้ ไม่ใช่แค่ติดป้ายรักษ์โลก
- ถ้าดำน้ำหรือเที่ยวทะเล แจ้งพิกัดอวนผีที่พบให้หน่วยงานหรือกลุ่มอาสาในพื้นที่ อย่าพยายามดึงเองถ้าไม่มีอุปกรณ์
- สนับสนุนระบบรับซื้ออวนเก่าในชุมชนประมง เพราะเป็นทางแก้ที่ต้นเหตุจริง
สรุป
อวนผีคือขยะพลาสติกที่ยังไม่หยุดทำงาน มันฆ่าสัตว์ทะเลได้ต่อเนื่องหลายสิบปี และสุดท้ายก็แตกตัวเป็นไมโครพลาสติกกลับมาหาเรา ทางแก้ที่ยั่งยืนไม่ใช่การตามเก็บอย่างเดียว แต่คือการทำให้อวนเก่ามีมูลค่ามากพอที่จะไม่ถูกทิ้งลงทะเลตั้งแต่แรก
ดูสินค้าจากอวนผีและเชือกประมงจริงได้ที่ ร้านค้า ocyco หรือถ้าคุณเป็นองค์กรที่สนใจของที่ระลึกที่เล่าเรื่อง impact ได้ ดูติดต่อทีม ocyco
แหล่งอ้างอิง
- WWF, Ghost Fishing Gear: Ocean’s Silent Killer
- World Animal Protection, รายงาน Ghost Gear และผลกระทบต่อสัตว์ทะเล
อ่านต่อ: Realistic Sustainability: ความยั่งยืนที่ทำได้จริง · ESG สำหรับแบรนด์